Drzewa w jesiennych barwach to niewątpliwa oznaka zbliżającej się kolejnej… jedenastej edycji „Fyrtla” – Festiwalu poświęconego dziedzictwu kulturowemu Pierwszej Stolicy Polski i Ziemi Gnieźnieńskiej. To prawdopodobnie też jedyne wydarzenie w kraju, które skupia swą narrację i buduje program wokół życia przeszłego i teraźniejszego lokalnej społeczności.
Niezmienne motto festiwalu, czyli „Fyrtel w stanach skupienia kultury” jest ponadto zachętą dla lokalnych artystów i animatorów do realizacji przedsięwzięć artystycznych z dziedziny filmu, literatury, muzyki, teatru oraz sztuk wizualnych inspirowanych „jedynym takim miastem na świecie”. Bogaty program obecnej edycji wypełnią: warsztaty, spotkania autorskie, wykłady, spacer, spektakl, wystawy, koncerty, a nawet… urodziny!
Warsztaty
Gwara wielkopolska oraz dzieje i istota obywatelskiego sprzeciwu wobec aparatu władzy będą motywami przewodnimi tegorocznych zajęć warsztatowych. Na te pierwsze zaprasza „Dom Sąsiedzki Pod Sówką” przy Filii nr 2 Biblioteki Publicznej Miasta Gniezna. Pod swojsko brzmiącymi nazwami „A na Fyrtlu powiedzieli” i „Blubrajmy na Fyrtlu” kryją się zajęcia skierowane nie tylko do dzieci, ale i dla całych rodzin (zapisy: filia2@biblioteka.gniezno.pl). Z kolei problematykę szeroko rozumianego „Buntu” w historii naszego miasta odsłonią kolejne warsztaty z cyklu „Społeczna historia Gniezna”, które poprowadzi duet: Kamila Kasprzak-Bartkowiak i Paweł Bartkowiak (zapisy: kkasprzak5@wp.pl).
Spotkania autorskie, rozmowy i… spacer
Tegoroczny cykl rozmów na „Fyrtlu” rozpoczną spotkania z dwiema artystkami i animatorkami kultury muzycznej Gniezna: Ewą Pilarską-Banaszak (23 września, g. 18.00, Stary Ratusz) oraz Sarą Powagą (3 października, g. 18.00, Stary Ratusz), które poprowadzi Krzysztof Szymoniak.
„Fyrtel” to również czas premier! Podczas festiwalu spotkamy się z Karolem Soberskim, który przedstawi swoje najnowsze dzieło pt. „Głębokie. Tropami tajemnic” (13 października, g. 18.00, Stary Ratusz) oraz z dr Anną Jabłońską, autorką monografii pt. „Bożogrobcy św. Jana w świetle źródeł gnieźnieńskich w okresie staropolskim” (15 października, g. 18.00, Stary Ratusz, prow. Aleksander Karwowski). Na spacer po Kcyńskiej Łacie zaprosi z kolei Rafał Wichniewicz (19 października, g. 15.00, zbiórka: napis „Gniezno” na Wenei).
Nie zabraknie także spotkań z pisarzami podejmującymi chętnie problematykę „małych ojczyzn”. Z pierwszym z nich, Michałem Witkowskim, porozmawia Alex Freiheit (14 października, g. 18.00, Stary Ratusz), z drugim, Julem Łyskawą Katarzyna Mikołajczewska (17 października, g. 18.00, Stary Ratusz).
Wystawy
„Fyrtel” inspiruje! W tym roku zaprezentowane zostaną efekty aż dwóch przedsięwzięć przygotowanych przez artystów związanych z Pierwszą Stolicą. Najpierw bracia Dawid i Waldemar Stube przekonają nas, że „Wczoraj to dziś tylko trochę… wcześniej” (16 października, g. 17.30, Miejski Ośrodek Kultury), a dzień później Paweł Bąkowski (aka Bąkol) zaprosi nas na światłoczuły spacer po swoim ukochanym Skiereszewie (17 października, g. 17.00, Filia nr 2 BPMG).
Akcenty milenijne i… urodziny
W programie „Fyrtla” nie zabraknie także wydarzeń nawiązujących do obchodzonego w tym roku milenium koronacji pierwszych dwóch królów Polski w Gnieźnie: Bolesława Chrobrego i Mieszka II. O tym pierwszym opowie znakomity znawca epoki, prof. dr hab. Leszek Wetesko w wykładzie pt. „Zdań kilka o władcy, który Gniezno uczynił wielkim” (16 października, g. 18.00, Miejski Ośrodek Kultury).
Natomiast z okazji obchodzonego w tym roku 20-lecia działalności Kuźnia Literacka zaprasza na literackie przyjęcie urodzinowe, które odbędzie się w zaprzyjaźnionej z festiwalem Cukierni „Dzieńkowscy” przy ul. Chrobrego 11 (19 października, g. 17.00).
Koncert i Nagroda Królika
Podsumowaniem jubileuszowego „FYRTLA” będzie „Wieczór na Fyrtlu” 18 października 2025 r. o g. 17.00 w Miejskim Ośrodku Kultury w Gnieźnie. Podczas koncertu nie tylko poznamy Laureata/Laureatkę Nagrody Kulturalnej Gniezna (zwanej nieformalnie „Królikiem”), ale i posłuchamy występów artystów: Natalii Braciszewskiej, Aleksandra Schmidta, Klubu Pickwicka oraz premierowo obejrzymy spektakl „Spowiedź Chrobrego” przygotowany przez duet: Jarosława Mikołajczyka i Jakuba Grzechowiaka. Uwaga: na wydarzenie obowiązują bezpłatne 1-osobowe zaproszenia do odbioru w placówkach Biblioteki Publicznej Miasta Gniezna. Nominowani do Nagrody Kulturalnej Gniezna „Królik”:
- Sara Powaga i Regina Borkowska-Kędzierska – osobowości świata muzyki, pedagożki, animatorki kultury, twórczynie wielu inicjatyw.
- Tomasz Kujawski – animator teatrów amatorskich, reżyser i autor wielu spektakli, interpretator klasyki literatury.
- Dawid i Waldemar Stube – fotograficy od lat dokumentujący życie społeczne, kulturalnej i artystyczne Gniezna i regionu; laureaci nagród.
- Père-Lachaise – post-punkowy zespół muzyczny, łączący w twórczości elementy rapu, zimnej fali i cold wave.
Nie tylko w Gnieźnie
Podobnie jak w ubiegłym roku, FYRTEL przekracza granice miasta i rusza w świat dziedzictwa kulturowego Ziemi Gnieźnieńskiej. Spotkania autorskie, wernisaże i spacery odbędą się aż w pięciu bibliotekach publicznych gmin powiatu gnieźnieńskiego:
- 19/09/2025 g. 17.00 – Biblioteka Publiczna Gminy Kiszkowo: Andrzej Szprywa & Bartosz Krąkowski / spotkanie autorskie oraz spacer po wyspie „Kipa” w Łagiewnikach Kościelnych.
- 02/10/2025 g. 17.00 – Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Kłecko: Barbara Wawrzyniak / spotkanie autorskie / prow. Karol Soberski.
- 9/10/2025 g. 17.00 – Biblioteka Publiczna Gminy Niechanowo: Rafał Wichniewicz / spotkanie autorskie / Gminny Ośrodek Kultury w Niechanowie.
- 15/10/2025 g. 17.00 – Biblioteka Publiczna i Centrum Kultury Gminy Łubowo: Katarzyna Gola „Wokół wsi Siemianowo” / spotkanie autorskie / prow. Karol Soberski.
- 17/10/2025 g. 17.00 – Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Witkowo: Hubert Gajda „Ukryci Mieszkańcy” / wernisaż wystawy fotografii przyrodniczej.
Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny!
Organizatorzy Festiwalu: Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna, Miasto Gniezno. Partner strategiczny: BEST-POL. Partnerzy: Klub Krytyki Politycznej w Gnieźnie, Kuźnia Literacka, Miejski Ośrodek Kultury, Instytut Literacki im. Marii i Franciszka Rubaszewskich, Cukiernia „Dzieńkowscy”. Organizatorzy wydarzeń poza Gnieznem: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Kłecko, Biblioteka Publiczna Gminy Kiszkowo, Biblioteka Publiczna i Centrum Kultury Gminy Łubowo, Biblioteka Publiczna Gminy Niechanowo, Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Witkowo. Dofinansowanie: Festiwal dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: “Kultura – Interwencje. Edycja 2025”.
