• Start
  • Relacje
  • Koleje Wolności - popularyzacja i edukacja historyczna
  • Aleksandra Gross

Koleje Wolności - popularyzacja i edukacja historyczna

Można powiedzieć, że edukacja historyczna z akcentowaniem na popularyzację toczy się po właściwych torach, jeśli myślimy o działaniach Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie i poznańskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli - jest tak bez wątpienia. Zwłaszcza gdy przypomnieć niedawno zakończony projekt "Koleje Wolności", który w tegorocznej edycji odbywał się pod hasłem “Wielkopolanie w Kampanii Wrześniowej 1939 r.".

 

 

W dniach od 1 do 4 października 2019 r. po szlakach kolejowych Wielkopolski jeździł specjalny pociąg retro – stare, drewniane wagony ciągnięte przez parowóz. Pociąg kursował codziennie inną trasą – w innym kierunku Wielkopolski, zatrzymując się na kolejnych stacjach, zabierał kolejne grupy zorganizowane, przede wszystkim klasy szkolne. W tych niecodziennych warunkach edukatorzy muzealni i historyczni prowadzili porywające momentami lekcje.

 

 

To nie pierwszy raz Muzeum Początków Państwa Polskiego wraz z ODN-em wsparte przez Urząd Marszałkowski w Poznaniu i Koleje Wielkopolskie zorganizowały taką formę popularyzacji historii. W ubiegłym roku tematem inspirującym była 100 rocznica Powstania Wielkopolskiego. Trudno dziwić się, że taki właśnie projekt historyczny na właściwych torach rusza w Wielkopolsce i trudno szukać podobnego. Wielkopolskie obok Śląska to jeden z silniejszych ośrodków kolejnictwa, warto też dodać, że pociągi retro przejeżdżały między innymi przez Gniezno i Wolsztyn gdzie możemy zobaczyć dwie unikatowe na skalę Europy parowozownie.

 

- W tym roku obchodzimy 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej oraz kampanii wrześniowej. Z tej okazji Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego, Kolejami Wielkopolskimi oraz Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu przygotowało specjalną akcję o charakterze popularyzatorskim i edukacyjnym – „Wielkopolanie w Kampanii Wrześniowej 1939 r.”. To szczególna forma narracji historycznej - mówił Michał Bogacki dyrektor MPPP w Gnieźnie.

 

 

Cztery dni, i cztery różne trasy, ponadto kilkadziesiąt specjalnych lekcji w ciekawej przestrzeni z wielkopolskim krajobrazem w tle, to niewątpliwa miara sukcesu Kolei Wolności. Zapewne licząc zarówno grupy zorganizowane, dla których prowadzono lekcje, jak uczestników indywidualnych i fanów kolejnictwa, którzy pojawiali się na dworcach i stacjach przejazdu - działanie mogło dotyczyć nie tylko setek uczestników ale pewnie w statystykach pojawią się liczby z trzema zerami po przecinku.

 

Trudno wytłumaczyć fenomen parowozów i starych wagonów, za to jak pokazały działania wspólne MPPP i ODN przy stukocie kół mi w mundurach z 1939 r. łatwiej opowiadać dzieciom i młodzieży historię. Przede wszystkim łatwiej ich zaciekawić.

 

- Sam pociąg kojarzy mi się z takim dzieciństwem, kiedy bawiłem się kolejką elektryczną z dziadkiem, to było ciekawe wsiąść do takiego pociągu na parę, o jakim opowiadał dziadek i który widzimy na filmach. To, że mogliśmy dotknąć broni zobaczyć polski chełm, bardzo mi się podobało - komentował podczas późniejszej wizyty w Muzeum Janek z poznańskiego Górczyna. - Projekt ma przekonać młodzież, że warto poznawać historię na wszelkie możliwe sposoby. Staramy się atrakcyjnie przekazać wiedzę historyczną poprzez to że lekcje odbywają się w trakcie przejazdu pociągiem który jest pociągiem retro pociągiem złożonym z wagonów historycznych ciągniętym przez parowóz - działają wszystkie zmysły. To jest już przestrzeni dosłownie przestrzeń historyczna do tego za oknem rzeczywiste krajobrazy Wielkopolski. To pomaga w odbiorze treści - dodał Dariusz Stryniak - pracownik działu naukowego MPPP.

 

 

Wydaje się, że istotna sprawą, warta podkreślenia jest też fakt, że edukatorzy popularyzowali nie tylko wiedzę o formacjach pochodzących z Wielkopolski we wrześniu 1939 roku.

- Opowiadamy nie tylko o udziale Wielkopolan we wrześniowych walkach np. nad Bzurą, nie tylko jak przyjęli nasi przodkowie ten rozkaz, jak starali się wykonać ten niemożliwy do wykonania rozkaz obrony Ojczyzny. Nie tylko opowiadamy o przedzieraniu się do Warszawy. Chcemy też by młodzież i dzieci wiedziały, że Niemcy kiedy tu weszli w 1939 roku mieli w pamięci to co stało się w 1918/1919 roku. Oni wiedzieli, że wielkopolanie w powstaniu ich pokonali. Dlatego szczególnie represjonowali tutejsza ludność - powiedział nam Mikołaj Klorek edukator historyczny.

 

 

Oprócz wymiernego efektu jakim była wysoka frekwencja podczas przejazdów pociągów edukacyjnych, warto wspomnieć o filmach edukacyjnych powstałych w czasie Kolei Wolności. Tutaj poruszono między innymi udział wielkopolskich kobiet w pierwszych miesiącach wojny i nie tylko.

 

- Oprócz tych oczywistych tematów postanowiliśmy sięgnąć także po wspomnienie żywego udziału Polek w formacjach wspierających wojsko. Często opowieść o udziale kobiet w wojnie wrześniowej sprowadzamy jedynie do funkcji sanitariuszek, co jest uproszczeniem. Przypomnieliśmy między innymi Przysposobienie Wojskowe Kobiet - przyznał Michał Ostrowski - popularyzator i edukator. Zapomniana paramilitarna organizacja kobiet powstała w 1923 roku, a tuŻ przed wybuchem II Wojny Światowej PWK zrzeszała 47 tysięcy Polek. O znaczeniu organizacji mówiły edukatorki w mundurach tej formacji. 

 

 

Namacalność historii, żywa narracja i przestrzeń pociągu  sprzyjała temu by profesjonalni edukatorzy zaciekawili dzieci i młodzież trudną i coraz bardziej odległą tematyką. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, którego codziennością jest przede wszystkim wczesnośredniowieczny okres tworzenia się państwowości Polski, coraz częściej współtworzy działania edukacyjne pokazujące, że historia to przede wszystkim ciągłość opowieści. 

 

Aleksandra Gross - Mikołajczyk 

zdj. Rekografia/Bartosz Janiczek

Tagi: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie