• Dawid Jung

Zapomniane rodziny muzyczne Gniezna (XVII w.)

Spośród wszystkich rodzin muzykujących zawodowo w Gnieźnie w XVII w. do najważniejszych należeli bez wątpienia Luberscy, którzy oprócz rozwoju gnieźnieńskiej kapeli katedralnej, wpływali także na losy całego miasta pełniąc m.in. funkcje burmistrza, ławnika, pocztmistrza... Luberscy pod koniec XVII w. stanowili elitę dawnego Gniezna, warto ich przypomnieć, może nawet w przyszłości upamiętnić w przestrzeni publicznej.

Znacznie więcej informacji posiadamy o rodzinach muzycznych działających w Gnieźnie w XVIII i XIX wieku. Biografie najważniejszych muzyków przedstawimy w kolejnych artykułach. Miejmy również nadzieję, iż niebawem powstanie monografia o życiu muzycznym Gniezna od X-XX wieku, w oparciu m.in. o odkrycia i prace naukowe wybitnie zasłużonych dla nauki gnieźnieńskiej, nieżyjących już niestety, badaczy – ks. kan. Władysława Zientarskiego (jego grób znajduje się na cmentarzu św. Piotra i Pawła w Gnieźnie) oraz Danuty Idaszak.

Im zatem pragnę zadedykować niniejszy przyczynek do kultury muzycznej staropolskiego Gniezna, bowiem działalność rodzin muzykujących w XVII w. to nadal nieodkryty temat, tak dla historii polskiej muzyki, jak i socjologii lub pedagogiki.

1. Białobłoccy

Andrzej Błocki (ur. 13 XII 1674 w Gnieźnie zm po. 1710)

Syn Jana. Edukację muzyczną odebrał u ojca.Dyszkancista, kantor, fidicen kapeli katedralnej w l. 1690-1705. Działał w okresie kapelmistrzostwa Mikołaja Kotkowskiego (zm. 19 VI 1702 r. w Gnieźnie). Z Gniezna Błocki przeniósł się do Wągrowca. Zapewne był bratem o. Karola Błockiego, profesora i kantora u cystersów w Wągrowcu, który zmarł podczas zarazy 26 IX 1709 r. w Gdańsku, gdzie został pochowany.

Jan Błocki (zm. po 1687)

Ojciec Andrzeja i prawdopodobnie o. Karola Błockiego (zm. 1709), cysterskiego kantora w Wągrowcu. Błockiego określano jako artis musicae peritus, zatem musiał posiadać wyjątkowe umiejętności muzyczne. Był wieloletnim kantorem i fidicenem w kapeli katedralnej w l. 1669-87.

2. Kochańscy

Kochański (XVII w.)

Syn Piotra, dyszkancista w kapeli katedralnej, dn. 29 III 1643 r. otrzymał jako wynagrodzenie przyodziewek.

Piotr Kochański (zm. XII 1643)

Do Gniezna przybył z Kłodawy. Był kantorem w kapeli katedralnej w l. 1642-1643, miał syna, dyszkancistę. Piotr spokrewniony był zapewne z Augustynem Kochańskim, franciszkaninem, kustoszem gnieźnieńskim, doktorem.

3. Kotkowscy

Mikołaj Kotkowski (zm. 19 VI 1702 r. w Gnieźnie)

Muzyk gnieźnieński, kapelmistrz, wójt.

Przez ponad 40. lat organista katedralny, kompozytor, kapelmistrz w l. 1662-1702, w l. 1678-87 wójt, pochowany w katedrze gnieźnieńskiej. Na początku XVIII w. razem z S. Gubarzewiczem, Andrzejem Bodelskim, B., J. i T. Luberskimi, Andrzejem Błockim, ... Wiklińskim i nieznanym z nazwiska dyszkancistą tworzył zespół kapeli katedralnej. Władysław Zientarski pisał o muzyku: Pod koniec życia Kotkowski przekazał kapeli nuty rękopiśmienne, zawierające utwory wokalnej muzyki figuralnej, oraz instrumenty muzyczne. Przypuszczać można, że część owych nut stanowiła jego kompozycje. Z powodu swej działalności muzycznej Mikołaj Kotkowski cieszył się szczególnym uznaniem. Dowodem tego był niecodzienny pogrzeb, jaki mu wyprawiono. Został pochowany w katedrze gnieźnieńskiej. Niecodzienność pogrzebu zaznaczyła się przez użycie trzech dzwonów, podczas gdy normalnie na pogrzebie bił jeden dzwon, przez pochowanie w samej katedrze, co było wyjątkiem w stosunku do ludzi świeckich, oraz przez gremialny udział całej kapituły, co zdarzało się bardzo rzadko.

Miał syna Jacka (ur. ok. 1670), dyszkancistę.

Jacek Kotkowski (zm. po 1679)

Syn Mikołaja, gnieźnieńskiego kapelmistrza, u którego zapewne pobierał edukację muzyczną. Około 1679 r. wspomniany jako dyszkancista w kapeli katedralnej, jako wynagrodzenie za swój śpiew otrzymał przyodziewek. Mógł być wtedy kilkuletnim chłopcem, jeszcze przed mutacją. Prawdopodobnie wcześnie zmarł, nie występuje w późniejszym okresie w spisach gnieźnieńskich muzyków.

4. Luberscy

Andrzej Luberski (ur. ok. 1620 zm. po 1696)

Gnieźnieński kantor farny, pisarz miejski.

Andrzej Luberski zapoczątkował w Gnieźnie tradycje muzyczne rodziny Luberskich, był ojcem m.in. znanych i cenionych w ówczesnym mieście artystów kapeli katedralnej: Bogusława, Jana i Tomasza Luberskich oraz dziadkiem muzyków Jacka i ks. Pawła Luberskich. Oprócz śpiewania w kościele farnym, był również pisarzem miejskim. Świadkował szlachcie gnieźnieńskiej, np. 6 VII 1685 r. w kościele Św. Trójcy w Gnieźnie był świadkiem na ślubie Jana Wolborskiego i Magdaleny Cwiklińskiej. Muzyk czynny w Gnieźnie przez szesnaście lat, śpiewał w l. 1680-96.

Bogusław Józef Luberski (zm. po 1706)

Kantor i fidicen, ksiądz, proboszcz Św. Michała za murami Gniezna, gdzie zapewne również śpiewał uświetniając ważniejsze uroczystości. Syn gnieźnieńskiego kantora farnego, Andrzeja Luberskiego, brat muzyków: Jana i Tomasza Luberskich. Prawdopodobnie pierwsze nauki śpiewu pobierał u ojca. Aż do 1706 r. był śpiewakiem oraz skrzypkiem w gnieźnieńskiej kapeli katedralnej, początkowo koncertując pod batutą Mikołaja Kotkowskiego, następnie od 1702 r. pod Janem Luberskim. Czynny muzycznie w l. 1685-1706.

Paweł Luberski (25 II 1688 w Gnieźnie zm. XII 1739 w Gnieźnie)

Syna Jana Luberskiego, muzyka oraz wnuk Andrzeja Luberskiego. Przez całe życie związany z Gnieznem, gdzie był księdzem oraz muzykiem w gnieźnieńskiej kapeli katedralnej, w której pracował jako: adstans, skrzypek-fidicen, kantor i organista. Do 1721 r. był tymczasowym organistą katedralnym, jesienią zmienił go Andrzej Zwierzchowski (zm. 30 III 1735 w Gnieźnie). Koncertował pod batutą ojca, J. Luberskiego razem ze śpiewakami: Wawrzyńcem Zawilskim (zm. 25 X 1723 w Gnieźnie), Kazimierzem Kozłowskim (ur. ok. 1690 zm. 29 IV 1735 w Gnieźnie), trębaczami: Mikołajem Czechowiczem (zm. 29 IX 1757 w Gnieźnie), Andrzejem Slatalskim (ur. 18 XI 1666 zm. 5 XI 1723 w Gnieźnie), skrzypkami: .. Nowakowskim i Adamem Stablewskim (ur. 24 II 1696 zm. 11 I 1723 w Gnieźnie).

Tomasz Luberski (zm. po 1704)

Syn Andrzeja, kantora, brat muzyków gnieźnieńskich: Bogusława i Jana Luberskich. Tomasz w latach 1700-1704 pracował jako skrzypek w gnieźnieńskiej kapeli katedralnej. W Gnieźnie koncertował m.in. pod batutą Mikołaja Kotkowskiego.

Jan Luberski (ur. 1661 zm. 15 I 1721 w Gnieźnie)

Organista, kapelmistrz gnieźnieński po Mikołaju Kotkowskim, burmistrz.

Syn Andrzeja Luberskiego, kantora, brat muzyków gnieźnieńskich: ks. Bogusława i Tomasza Luberskich, ojciec Jacka Luberskiego, śpiewaka i organisty gnieźnieńskiego. Luberskiego określano jako artis musicae peritus, był muzykiem wszechstronnym, w l. 1682-1721 pracował na etacie jako organista, fidicen i puzonista. Po zakończeniu wojny północnej, za zgodą kapituły, reaktywował ośmioosobową kapelę katedralną. Zajmował się także organmistrzostwem oraz naprawą pozytywów, dbał o rozwój kapeli i zakup nowych instrumentów muzycznych. Zaangażowany był w życie społeczne Gniezna, pełnił m.in. funkcję ławnika. W uznaniu zasług dn. 26 X 1700 r. kapituła wydała Luberskiemu przywilej przydzielając mu plac na gruncie kościelnym pod budowę nowego domu. Jana Luberskiego pochowano w katedrze gnieźnieńskiej. Zdaniem Władysława Zientarskiego: Z całej ówczesnej kapeli wybijał się Jan Luberski, a to ze względu – jak określono – na „biegłość w sztuce muzycznej”. Pochodził z muzykalnej rodziny gnieźnieńskiej. (…) Jan Luberski okazał się najwybitniejszym z całej rodziny i dlatego po śmierci Kotkowskiego przekazano mu stanowisko organisty i kapelmistrza.

Luberski angażował się w życie publiczne miasta, w l. 1689-1696 był burmistrzem Gniezna. Oprócz muzyki, w 1712 r. został odnotowany jako „badacz mięsa”, następnie jako nadzorca poczty gnieźnieńskiej, a w końcu pocztmistrz gnieźnieński.

Po śmierci Jana Luberskiego kapelmistrzostwo objąłJan Danafel (zm. 10 IX 1750 w Gnieźnie).

Jacek Luberski (XVII/XVIII w.)

Śpiewak i organista gnieźnieński

Syn Jana Luberskiego, wybitnego organisty Gniezna, wnuk Andrzeja Luberskiego, kantora farnego. Jacek początkowo pobierał nauki u ojca, nie są znane jego późniejsze losy.

5. Bracia zwani Regulus

Marcin zwany Regulus (zm. po 1669)

Miał brata Stanisława, pochodził ze Słupcy. Ksiądz, zapewne święcenia otrzymał w Gnieźnie. Dyszkancista, kantor w kapeli katedralnej, nauczyciel muzyki w szkole katedralnej i w seminarium w l. 1624-69. Od 24 XII 1626 r. pobierał naukę gry na organach u organisty Stanisława.

Stanisław zwany Regulus (XVII w.)

Brat Marcina, pochodził ze Słupcy. Dyszkancista w gnieźnieńskiej kapeli katedralnej od 1624 r.

 

Bibliografia

W. Zientarski, Muzycy gnieźnieńscy XV-XVII w. w: „Gniezno. Studia i materiały historyczne”, t. 1, Warszawa-Poznań 1984, s. 82, 84-85; W. Zientarski, Życie muzyczne Gniezna w XVIII w. w: „Studia Gnesnensia..., s. 384-385; Teki Dworzaczka, Metrykalia > Katolickie > Część 4, 26829 (Cystersi Wągrowieccy); Metrykalia > Katolickie > Część 3, 16115 (Gniezno Św. Trójca); K. Ney, Żywot bł. Jolanty i kronika klasztoru zakonnic św. Klary w Gnieźnie, Leszno-Gniezno 1843, s. 88.

Dawid Jung