• Dawid Jung

Ostatni mistyk Gniezna - Sławomir Kuczkowski

Sławomir Kuczkowski (ur. 22 VI 1965 w Gnieźnie zm. 29 IV 2009 tamże)

Jeden z najważniejszych twórców gnieźnieńskiej kultury niezależnej przełomu XX i XXI w. Założyciel Teatru Wizji i Medytacji „Czerwona Główka” i Teatru Poezji Poetów Różnych, reżyser, performer, poeta, autor audycji literackich w Radio Gniezno, animator kultury.

Wychowywał się w Gnieźnie, jego bratem był znany poeta i redaktor naczelny „Toposu”, Krzysztof Kuczkowski.

Już podczas licealnej edukacji w Gnieźnie zaczął pisać wiersze oraz udzielać się w miejscowym środowisku literackim, zawiązał później przyjaźnie m.in. z Krzysztofem Szymoniakiem, Maciejem Krzyżanem czy Anną Piskurz. W l. 1985-1986 związany był z Klubem Literackim Grupy „Pięta” przy gnieźnieńskim MOK-u. Działania literackie Kuczkowski animował z Krzysztofem Pelcem. Hasło o grupie Pięta znalazło się w leksykonie opracowanym przez ówczesną adiunkt w Instytucie Badań Literackich PAN, Ewę Głębicką. Badaczka, w oparciu o konsultacje z Kuczkowskim odnotowała: Grupa działała przy Miejskim Ośrodku Kultury (MOK) w Gnieźnie na zasadach klubu literackiego; jej opiekunką z ramienia Ośrodka była Krystyna Jóźwiak. Grupę Pięta tworzyli Sławomir Kuczkowski, brat Krzysztofa Kuczkowskiego i Krzysztof Pelc; obaj też byli członkami Klubu Literackiego przy MOK. W 1985 wydali zeszyt poetycki „Prowokacja”, a w następnym roku, wspólnie z grupami Drzewo i Efektyści zeszyt pt. „Trzy pokolenia”. O charakterze grupy S. Kuczkowski pisał po latach [w 1999 r. - przyp.]: „W połowie lat osiemdziesiątych podjęliśmy szereg działań, mających na celu zorganizowanie środowiska literackiego w naszym rodzinnym mieście, ale przez cały ten czas byliśmy raczej dwójką przyjaciół zainteresowanych pisaniem wierszy, niż grupą poetycką z krwi i kości, scaloną jakimkolwiek programem”. Za właściwy debiut literacki w prasie Kuczkowski uznał dopiero druk w „Toposie” w 1993 r.

Oprócz literatury Kuczkowski zajmował się również teatrem, szukając inspiracji w mistyce m.in. Jana od Krzyża i Simone Weil. Do trupy teatralnej założonej przez Kuczkowskiego należeli m.in. Jacek Błaszczyk, Alek Bogusz i Leszek Giżycki. Teatr Wizji i Medytacji „Czerwona Główka” wystawiał sztuki własne, jak „On Jest czyli Szczelina”, „Krzyżowanie czasu” lub „Komorę”. Po jednym ze spektakli Kuczkowskiego, „Królewskiej Drodze Krzyża”, dziennikarz Dariusz Malach pisał: (...) Działanie trwa zazwyczaj od godz. 18 do 4 nad ranem, czasem dłużej, bo nigdy nie wiadomo dokładnie, ile czasu każdy z uczestników zechce poświęcić na medytację (następny czeka). Średnio każdy przebywa na sali ok. godziny, często ponad godzinę, choć zrazu nie zamierza. Podobnie było ze mną. Ze swoim skrzywieniem żurnalisty, który „niczemu się nie dziwi" zamierzałem „obskoczyć" to misterium w parę minut. Stało się inaczej i byłem z tego powodu mile zaskoczony. Nie sądziłem, ze ten pełen prostoty pomysł na teatr okaże się tak mądry i frapujący.

W 2000 r. Kuczkowski współorganizował w Gnieźnie I Mityng Teatralny, na którym corocznie występowały teatry niezależne z całej Polski. Równolegle animował kulturę prowadząc do 2008 r. w Radio Gniezno autorską audycję „Latająca Kawiarnia Literacka”, był także członkiem-założycielem Gnieźnieńskiego Stowarzyszenia Konfraternia Teatralna.

 

Kuczkowski współpracował również z Jarosławem Mikołajczykiem, gnieźnieńskim instruktorem teatralnym (m.in. działania: Zaduszki, Teatr Wielkiej Biedy, publiczne czytania performatywne w MDK-u, przygotowania do spektakluHiob”).

 

Równolegle do teatru medytacyjnego, Kuczkowski animował poezję w Teatrze Poezji Poetów Różnych, gdzie razem z Dawidem Jungiem przygotował m.in. spektakl „Pieśń nad pieśniami” w przekładzie Romana Brandstaettera.

Własne działania teatralne w Gnieźnie Kuczkowski wystawiał w ówczesnym Młodzieżowym Domu Kultury (obecnie EsTeDe) oraz kryptach OO. Franciszkanów.

Za działalność teatralną Kuczkowski został uhonorowany m.in. w 2008 r. Nagrodą Złotego PTAQ-a w Nowej Soli.

Od 2010 r. Gnieźnieńskie Stowarzyszenie Konfraternia Teatralna organizowało Mityngi Teatralne im. Sławomira Kuczkowskiego (w Gnieźnie wystąpił np. Piotr Zawadzki w monodramie „Z głębokiej wołam otchłani” na motywach „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego).

W 2010 r. za tom „Piętno” Kuczkowski został uhonorowany pośmiertnie Nagrodą im. Ks. Jana Twardowskiego.

O poezji Sławomira Kuczkowskiego wypowiadali się znaczący krytycy i poeci, m.in. Wojciech Kudyba czy Janusz Adam Kobierski. Zofia Zarębianka (profesor zwyczajny w Katedrze Literatury XX wieku na Wydziale Polonistyki UJ, członek PEN Clubu) pisała o twórczości literackiej Kuczkowskiego: Wiersze stają się tu modlitewnym zapisem, są jednocześnie znakami duchowej drogi, prowadzącej ku osiąganej w pustce i ciemności – iluminacji. Janusz A. Kobierski zwracał natomiast uwagę: To perła w tym gatunku poezji. Te medytacyjne wiersze milczały we mnie prawie trzy lata. Mają smak udręki umierania. A poprzez odwrotność... są hymnem na cześć Życia. Podmiot liryczny jest w sytuacji granicznej, dlatego rozumie i czuje więcej. Nie musi używać wielu słów, by nazwać nienazwane (…).

 

Sławomir Kuczkowski wierny był do końca swojemu credo: Jestem przekonany o hierarchiczności rzeczywistości w której żyję, innymi słowy mówiąc, wierzę, że jest wysokość i jest niskość, jest wzniosłość i poniżenie. Można wzlecieć na szczyty człowieczeństwa lub upaść w duchową nędzę, w marność i błazenadę. Moja twórczość podlega tym samym antynomiom i jest pomiędzy nimi rozpięta. Jest towarzyszką zmagań, u kresu których nastąpi moje zbawienie bądź potępienie. Chcę pamiętać, że twórczość winna być aktywnością służebną wobec mojej drogi na duchowy szczyt. Winna stać się liną albo windą unoszącą mnie do samego nieba. Dlatego musi stać się moją modlitwą.

Ważniejsze publikacje:

Podsumowanie sezonu (antologia „Zeszytów Poetyckich” pod red. D. Junga)

Antologia Poetów Gnieźnieńskich (pod red. K. Szymoniaka)

Piętno (grafika Jacek Soliński, 2009)

 

Dawid Jung

 

Bibliografia:

E. Głębicka, Leksykon. Grupy literackie w Polsce 1945-1989, Warszawa 2000, s. 668-669; M. Jung, Życie i twórczość Anny Piskurz we wspomnieniach Sławomira Kuczkowskiego, przyjaciela poetki w: „Społeczny przekaz i odbiór kobiety w poezji Anny Małgorzaty Piskurz” (praca dyplomowa, UAM 2007), s. 11-12; J. Mikołajczyk, Wspomnienia [2016]; „Ruch teatralny”, t. X, 2003, s. 53; D. Malach, Chrystus w teatrze Kuczkowskiego w: „Wiadomości Gnieźnieńskie”, nr 17; J. A. Kobierski „Hymn na cześć Życia”; Z. Zarębianka, Zapisać płomień w: „Przegląd powszechny”, 2010, s. 162-164.