• Dawid Jung

Fabian Wilhelm Rosen (Rozen) (zm. po 1687)

Związki z Gnieznem: dziedzic Grzybowa, darczyńca kościoła św. Trójcy i penitencjarzy katedry gnieźnieńskiej. Pułkownik królewski, wsławił się w walce ze Szwedami, walczył w kampanii Jana Sobieskiego przeciwko Tatarom, następnie w kampanii chocimskiej. Przybył z Inflant do Wielkopolski. Był synem Wilhelma Henryka i Anny Doroty von Finck, krewnym Reinholda. Karierę wojskową rozpoczął w 1648 r. w piechocie cudzoziemskiej. W latach 50-tych był dowódcą dragonów w zaciągu cudzoziemskim płka Wilhelma Butlera.

W czasie wojen ze Szwedami służył w pułku Zygmunta Fredry, kasztelana santockiego biorąc udział m.in. w bitwie warszawskiej (28-30 lipca 1656 r.). W 1657-1658 tytułował się kapitanem i oberszterlejtnantem piechoty sanockiej, następnie został skazany na infamię. W 1661 r., gdy Polacy zdobyli Grodno, Rosen pełnił od marca funkcję komendanta zamku grodzieńskiego. Z rozkazu króla przeprowadzał popis zwerbowanego regimentu konnego płka Jana Zygmunta Löbla. Podczas wojny domowej Rosen z rozkazu króla Jana Kazimierza został komendantem miasta Poznania (uniwersał z 4 grudnia 1665 r.) po Janie Tedwinie (Tedtwinie). W 1666 r. Rosen został posądzony o sprzyjanie konfederatom i chociaż śledztwo przeprowadzone przez gen. Jana Wojciecha Dennenmarka nie znalazło dowodów na zdradę, został odwołany ze stanowiska komendanta miasta. Na czele regimentu stał formalnie do połowy 1667 r. Rosen brał udział w kampanii podhajeckiej Jana Sobieskiego przeciwko Tatarom dowodząc własnym regimentem. W 1673 r. Rosen zwerbował w ramach zaciągu województw pruskich piechotę dla wojewody malborskiego Stanisława Działyńskiego i uczestniczył z tym regimentem w kampanii chocimskiej. Wkrótce po oskarżeniu przed komisją lwowską o niewywiązanie się z umowy o pełne wystawienie regimentu pieszego, Rosen wycofał się ze służby wojskowej. W 1674 r. Rosen uczestniczył w elekcji Jana Sobieskiego i podpisał jego wybór z województwa kaliskiego tytułując się pułkownikiem JKMci.

Zapoczątkował wielkopolską linię Rosenów pieczętujących się herbem Poraj.

 

Pułkownika koronnego wspomina Kasper Niesiecki (1682-1744):

Fabian Wilhelm pułkownik królewski, z Finkówny urodzony, ten wsławiwszy się w różnych potyczkach ze Szwedami męstwem swojem, a pojąwszy Jadwigę Mielżyńską, siostrę rodzoną Macieja kasztelana śremskiego, wdowę po Manieckim, osiadł w Wielkiej-Polszcze, dóbr nabywszy pod Gnieznem Krukowa, sam zaś w Inflanciech się urodził, z tą Mielżyńską spłodził synów, jeden z nich Mikołaj podstoli wschowski, mówca wielki, niedawnо zmarły.

 

Fabian Wilhelm Rosen w grudniu 1658 r. zawarł małżeństwo z Jadwigą z Mielżyńskich (1638 – zm. po 1700), córką Krzysztofa, wdową po podkomorzym poznańskim Władysławie Manieckim (zm.1658) Pułkownik miał trzech synów: Franciszka, Andrzeja i Mikołaja (podstolego wschowskiego w latach 1698–1715) oraz córkę Elżbietę, zamężną z Radzimińskim.

W 1677 r. Rosen wraz z żoną kupił Grzybowo (obecnie dzielnica Gniezna) od Władysława Wyganowskiego za kwotę 1200 złp W 1683 r. wraz z żoną zapisał kościołowi św. Trójcy z 1700 złp. czynsz roczny w kwocie 119 złp, tego samego roku wspierał finansowo penitencjarzy katedry gnieźnieńskiej. Jeszcze w 1687 r. w gnieźnieńskiej księdze grodzkiej odnotowano, iż Wojciech Płaczkowski, dziedzic części Strzyżewka Smykowego poddanego z tejże wsi dał Fabianowi Wilhelmowi Rosenowi i jego żonie.

Pułkownik prawdopodobnie został pochowany na Grzybowie, w kościele św. Jana.

 

Dawid Jung

Bibliografia:

K. Niesiecki, Herbarz polski, t. VIII, Lipsk 1841, s. 142-143; M. Wagner, Kadra oficerska armii koronnej w drugiej połowie XVII wieku, Toruń 1992, s. 60; M. Antoniewicz, Zamki i przestrzeń społeczna w Europie Środkowej i Wschodniej, Warszawa 2002, s. 235; M. Wagner, Generałowie wojska polskiego w społeczeństwie Rzeczypospolitej czasów Jana III Sobieskiego (1668-1696) [w:] „Społeczeństwo staropolskie”, seria nowa, t. IV, Społeczeństwo a wojsko, Warszawa 2015, (red. A. Karpiński i in.), s. 205; Teki Dworzaczka, Grodzkie i ziemskie/ Poznań / Rezygnacje / XVII w. / cz. 1, 703 (Nr. 1428), (f. 23); Grodzkie i ziemskie > Poznań > Inskrypcje > XVII/XVIII wiek, 3420 (Nr. 1106 VI), (f. 36v); 3507 (1106 X), (f. 51); Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 1, 9988 (Nr. 88) (f. 208v).